Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông tỉnh Thái Nguyên

https://ict.thainguyen.gov.vn

Chuyển đổi số và nhân lực số trong ngành xuất bản - phát hành: Cơ hội bứt phá trong kỷ nguyên số

Chuyển đổi số (CĐS) đang trở thành xu thế chủ đạo trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội, trong đó có ngành xuất bản và phát hành. Quá trình này không chỉ đơn thuần là số hóa sách in, mà là sự chuyển dịch toàn diện về tư duy, quy trình và cách tiếp cận thị trường, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực số và hạ tầng công nghệ.

Từ xu thế toàn cầu đến yêu cầu cấp thiết

Trên thế giới, ngành xuất bản đã và đang trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ. Các nhà xuất bản lớn như Penguin Random House, Hachette, hay Macmillan đã triển khai mô hình xuất bản điện tử toàn diện, bao gồm: eBook, audiobook, sách tương tác, sách thực tế ảo (VR book) và các nền tảng đa phương tiện tích hợp.

Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đang góp phần cách mạng hóa cách thức sản xuất và phân phối sách. Các công cụ như Grammarly, ProWritingAid được sử dụng để hỗ trợ biên tập; hệ thống AI giúp cá nhân hóa nội dung dựa trên thói quen đọc của người dùng; các nền tảng như Amazon Kindle Direct Publishing tạo điều kiện cho hàng triệu tác giả tự xuất bản và tiếp cận thị trường toàn cầu.

Theo Statista (2023), doanh thu từ sách điện tử toàn cầu đạt 14,16 tỷ USD và dự báo sẽ đạt 15,33 tỷ USD vào năm 2027, với hơn 1,1 tỷ người dùng thường xuyên. Những con số này minh chứng cho tiềm năng phát triển to lớn của ngành xuất bản khi tham gia vào quá trình chuyển đổi số.

tra-chuyen-doi-so-va-nhan-luc-so.jpg
Ảnh minh họa

Bức tranh chuyển đổi số tại Việt Nam

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số trong xuất bản - phát hành đang có những chuyển động tích cực, nhất là sau khi Chính phủ ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 về Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030 và Quyết định số 1384/QĐ-BTTTT ngày 07/9/2021 về Kế hoạch chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TW sẽ là cơ hội tốt để lĩnh vực xuất bản cùng với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội tham gia vào quá trình đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện.

Tính đến giữa năm 2025, đã có 28/57 nhà xuất bản tham gia xuất bản - phát hành sách điện tử. Nhiều đơn vị đã số hóa kho dữ liệu, ứng dụng công nghệ trong biên tập và xuất bản, chuyển đổi từ sách in sang sách nói và sách điện tử. Các nền tảng như ebook365.vn, book365.vn góp phần thúc đẩy hoạt động xuất bản số trên quy mô toàn quốc.

Phát hành trực tuyến qua các sàn thương mại điện tử như Tiki, Shopee, Fahasa hiện chiếm khoảng 40% doanh thu sách. Đặc biệt, một số nhà xuất bản đã ứng dụng AI trong phân tích hành vi độc giả, đề xuất nội dung, chăm sóc khách hàng và quản lý bản quyền số.

Thách thức lớn: Nhân lực và hạ tầng

Dù có nhiều tín hiệu khả quan, ngành xuất bản - phát hành tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với hàng loạt thách thức trong quá trình chuyển đổi số.

Đáng kể nhất là tình trạng thiếu hụt nhân lực số chất lượng cao. Đội ngũ biên tập viên, kỹ thuật viên, nhân sự quản lý chưa được đào tạo bài bản về công nghệ, đặc biệt là các mảng như AI, dữ liệu lớn, bảo mật, thiết kế nền tảng số và sản xuất nội dung đa phương tiện. Các cơ sở đào tạo ngành xuất bản hiện chưa tích hợp đầy đủ các nội dung liên quan đến chuyển đổi số vào chương trình học.

Ngoài ra, hạ tầng công nghệ của nhiều nhà xuất bản vẫn còn yếu, thiếu vốn đầu tư, chưa tiếp cận được với công nghệ hiện đại như nền tảng đám mây, blockchain hay các hệ thống quản lý xuất bản tích hợp.

Một vấn đề nan giải khác là vi phạm bản quyền số đang diễn biến ngày càng phức tạp, đặc biệt trên mạng xã hội và các nền tảng chia sẻ nội dung. Tình trạng này khiến các nhà xuất bản ước tính thiệt hại khoảng 20-30% doanh thu mỗi năm.

Thói quen tiêu dùng cũng là một rào cản. Dù có sự gia tăng của sách điện tử, phần lớn độc giả Việt Nam vẫn ưu tiên đọc sách in (chiếm khoảng 70%). Thói quen đọc số chưa hình thành rõ nét, trong khi thiết bị đọc chuyên dụng còn chưa phổ biến và người dùng chưa thực sự sẵn sàng tiếp cận phương thức mới.

Kinh nghiệm quốc tế và hướng đi cho Việt Nam

Nhiều quốc gia đã đầu tư đúng hướng vào chuyển đổi số, giúp ngành xuất bản bứt phá. Tại Hoa Kỳ, Amazon với nền tảng Kindle Direct Publishing chiếm hơn 50% thị phần sách điện tử, đồng thời sử dụng công nghệ bảo vệ bản quyền (DRM) giúp giảm tới 80% các hành vi vi phạm bản quyền.

Trung Quốc nổi bật với mô hình tích hợp giữa sách điện tử và mạng xã hội qua nền tảng WeRead của Tencent, giúp tăng 25% lượng độc giả trẻ. Quốc gia này cũng đi đầu trong đào tạo nhân lực, với hơn 500.000 kỹ sư CNTT ra trường mỗi năm.

Ở châu Âu, Nhà xuất bản Elsevier (Hà Lan) khai thác dữ liệu học thuật từ nền tảng Scopus với hơn 30.000 tạp chí, hỗ trợ nghiên cứu và xuất bản các công trình nghiên cứu, mở rộng thị trường xuất bản học thuật toàn cầu.

Từ những kinh nghiệm này, Việt Nam có thể học hỏi và triển khai một số giải pháp cấp thiết:

Đầu tư vào đào tạo nhân lực số: bao gồm AI, phân tích dữ liệu, sáng tạo nội dung số và marketing số.

Phát triển hạ tầng số đồng bộ, an toàn và bền vững; mở rộng nền tảng xuất bản điện tử dùng chung để giảm chi phí cho các nhà xuất bản nhỏ.

Sửa đổi, hoàn thiện pháp lý, đặc biệt là Luật Xuất bản (2012) và các quy định liên quan đến bản quyền trong môi trường số.

Hợp tác quốc tế, nhập khẩu công nghệ cao, mời chuyên gia nước ngoài và hợp tác với các nền tảng lớn như Amazon, Google Books.

Xây dựng văn hóa đọc số, truyền thông qua các nền tảng mạng xã hội, phát triển nội dung ngắn, sách nói, sách tương tác để tiếp cận thế hệ Gen Z.

Xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển sách điện tử nhằm đảm bảo tính thống nhất, tránh phát triển phân mảnh.

Chuyển đổi số trong ngành xuất bản - phát hành không chỉ là xu thế, mà còn là cơ hội để Việt Nam hiện đại hóa ngành, mở rộng thị trường, nâng cao giá trị nội dung Việt và thúc đẩy văn hóa đọc trong thời đại số.

Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo và người tiêu dùng - nhằm xây dựng một hệ sinh thái xuất bản số hiện đại, sáng tạo, nhân văn và bền vững./.
Nguồn tin: https://vjst.vn/chuyen-doi-so-va-nhan-luc-so-trong-nganh-xuat-ban-phat-hanh-co-hoi-but-pha-trong-ky-nguyen-so-70699.html

Nguồn tin: vjst.vn